• یکشنبه ۲ مهر ماه، ۱۳۹۶ - ۱۲:۴۶
  • دسته بندی : سياسی
  • کد خبر : 967-885-5
  • خبرنگار : 15112
  • منبع خبر : ----

عواقب چشم‌پوشی جامعه بین‌الملل در برابر جنگ ایران و عراق

 به بهانه آغاز هفته دفاع مقدس به تحلیل‌های استراتژیک منتقدان غربی نسبت به جنگ ایران و عراق پرداختیم. در این گزارش روایت کریستوفر نایت، کارشناس ارشد روابط بین‌الملل از چگونگی گسترش خشونت‌ها در منطقه در اثر سکوت جامعه بین‌الملل در برابر جنگ هشت ساله ایران و عراق آمده است.

به گزارش ایسنا- منطقه خراسان، وی که در حال حاضر در خدمت جامعه اطلاعاتی ارتش آمریکاست تحصیلات خود را با تمرکز بر مسائل امنیتی فراملی در دانشگاه نظامی آمریکا به پایان رسانده است.

سالهاست که گفته می‌شود خشونت در خاورمیانه بر اساس تفاوت‌های تاریخی، مذهبی و قومی میان گروه‌های متعدد ساکن این منطقه صورت می‌گیرد. این نکته تا حدی صحت دارد و همانطور که در تاریخ آمده این تفاوت‌ها در مناطق مختلف جهان منجر به درگیری می‌شود. اما آیا این تنها دلیل است؟ حتی در مناطقی با تفاوت‌های تاریخی بسیار، عوامل دیگری برای ایجاد جنگ و اختلاف وجود دارد. خاورمیانه یکی از مناطق است و جنگ ایران و عراق از جمله این اختلافات منطقه‌ای است که علاوه بر تفاوت‌های قومی و تاریخی و مذهبی عوامل دیگری در آغاز آن نقش داشته است.

جنگ ایران و عراق در اواسط سال 1980 میلادی آغاز شد و سرانجام پس از هشت سال در 1988 م به پایان رسید. این جنگ یکی از طولانی‌ترین و مخرب‌ترین جنگ‌های قرن بیستم به شمار می‌آید. طبق آمار نهایی بیش از یک میلیون نفر طی این هشت سال کشته شدند. علاوه بر این در جنگ ایران و عراق برای اولین‌بار پس از 70 سال در جنگ جهانی اول از سلاح‌های شیمیایی برای مبارزه استفاده شد.

در پی انقلاب ایرانیان در سال 1979 م بسیاری از کشورهای جهان به امید اینکه بتوانند از گسترش نفوذ ایران در منطقه جلوگیری کنند از حکومت عراق حمایت کردند. کشورهای مختلفی از جمله کویت، عربستان صعودی، فرانسه، انگلستان، اتحاد جماهیر شوروی و ایالات متحده با ارائه اطلاعات، ارسال اسلحه و تامین بودجه از عراق پشتیبانی کردند. ایران تنها موفق به دریافت کمک‌هایی از جانب سوریه و کره شمالی شد، اما هیچ‌کس حاضر به میانجیگری و پایان جنگ نبود. حامیان عراق امید داشتند با شکست ایران به گسترش تاثیر آن در منطقه پایان دهند و از وقوع انقلاب‌های دیگر در کشورهای خاورمیانه پیشگیری کنند. اگرچه دولت‌های مذکور از ماهیت شرور دولت عراق آگاه بودند اما احساس می‌کردند صدام حسین در مقایسه با آیت الله خمینی منعطف‌تر بوده و به راحتی قابل کنترل است.

در سال 1983 ایران توانسته بود به خوبی تا مرزهای عراق پیش رود،  اما بیش از آن قادر به نفوذ در خاک عراق نبود از این رو جنگ به مدت یک و نیم سال به هاله‌ای از ابهام فرو رفت. در آگوست 1983 صدام حسین دستور به استفاده از گاز خردل و سایر عوامل عصبی بر علیه نیروهای کرد و ایرانی در شمال عراق داد و این اولین‌باری بود که عراق در این جنگ دست به استفاده از سلاح‌های شیمیایی زد. خیلی زود حملات شیمیایی دیگری از سوی عراق علیه پناهگاه‌های نظامی ایرانیان صورت گرفت. ایران در واکنش به این اقدام به دفعات از سازمان ملل تقاضای دخالت کرد. با اینکه سازمان ملل این حملات را بررسی کرد، اما از انتشار قطعنامه و یا صدور مجازات برای پیشگیری از حملات شیمیایی دیگر از سوی عراق خودداری کرد که احتمالا عدم دخالت این سازمان تحت تاثیر شوروی و ایالات متحده بوده است.

پس از هشت سال جنگ خونین سرانجام در سال 1988 م با امضای آتش بس توسط دو کشور ایران و عراق به صورت رسمی به این درگیری پایان دادند. شمار بالای تلفات - که همچنان به دلیل استفاده از سلاح شیمیایی توسط عراق ادامه دارد- و کمبود منابع برای ایران باعث پذیرش توافق بین دو طرف شد. علاوه بر این ایالات متحده برای محافظت از منافعش در کویت شروع به اعزام سربازانش به خاک این سرزمین کرد. اگرچه ایران این حرکت را تلاشی احتمالی از سوی ایالات متحده برای تامین کمک‌های نظامی به عراق می‌دانست و این اولین‌باری بود که در طول جنگ یک کشور خارجی به گونه‌ای عملی دست به اقدامی تهدیدآمیز نظامی در منطقه زد که آن هم به توقف فوری جنگ منجر شد.

در مارس 1988 م عراق بر علیه روستای کردنشین حلبچه واقع در شمال عراق حمله‌ای شیمیایی انجام داد. در این حمله بیش از هزار غیرنظامی که بسیاری از آن‌ها زنان و کودکان بودند، کشته شدند. تصاویر این حملات خیلی سریع در اخبار منتشر شد و بالاخره جامعه بین‌المللی چاره‌ای جز محکومیت اقدامات عراق نداشت. سپس در سپتامبر 1988م عراق مجددا در روستای کردنشین دیگری به نام انفال حمله شیمیایی انجام داد که در این حمله نیز غیرنظامیان بسیاری جان خود را از دست دادند. پس از این حمله جوامع جهانی و سازمان ملل رسما اقدامات عراق را محکوم کردند و مقامات آمریکایی به عراق هشدار دادند به جهت حفظ روابط دیپلماتیک عراق باید هرچه سریع‌تر به برنامه استفاده از سلاح‌های شیمیایی پایان دهد.

به غیر از محکومیت برنامه سلاح‌های شیمیایی عراق که به طور گسترده حدود یک دهه نادیده گرفته شده بود، این کشور دچار رکود اقتصادی شد. این جنگ با هزینه‌ چندین میلیارد دلاری تاثیرات منفی بر صنعت نفت عراق، بزرگترین منبع درآمد این کشور، گذاشته بود. عراق همچنین در طول جنگ به کشورهای همسایه بدهی‌های سنگینی پیدا کرد. بدهی عراق تنها به کویت بیش از 14 میلیارد دلار بود و مبلغ هنگفت دیگری هم به عربستان صعودی بدهی داشت.

اگر جوامع بین المللی میانجیگری می‌کردند احتمال پذیرش صلح توسط ایران در سال 1980 م و پایان سریع‌تر جنگ وجود داشت. کره شمالی و سوریه با ارسال تجهیزات نظامی، دو کشوری بودند که در طول جنگ از ایران حمایت کردند و حتی اگر جوامع بین‌المللی نیروهای خود را در این کشور نگه می‌داشتند ممکن بود ایران عقب‌نشینی کند. در حقیقت یکی از دلایل اصلی پذیرش صلح در سال 1988 م از سوی ایران، استقرار ارتش آمریکا در کویت برای حفظ منافعش بود؛ چرا که ایران احساس کرد شاید ایالات متحده قصد مشارکت در جنگ را دارد پس ایران خواستار پایان جنگ و آشوب در منطقه شد.

استفاده از سلاح‌های شیمیایی توسط عراق فرصتی برای پایان سریع‌تر جنگ بود که از دست رفت. به دنبال استفاده اولیه عراق از سلاح شیمیایی در سال 1983 م ایران از سازمان ملل درخواست محکومیت و مجازات اقدامات عراق را کرد. اگرچه این درخواست تحت تاثیر کشورهایی همچون ایالات متحده، انگلستان و اتحاد جماهیر شوروی که از متحدان عراق در جنگ بودند از سوی شورای عالی امنیت نادیده گرفته شد و سازمان ملل از هرگونه اقدامی سرباز زد. در حالی که عراق چندین بار دست به حملات شیمیایی زده بود، سایر کشورهای جهان به کناری ایستاده بودند و تنها کشتار بی‌گناهان را تماشا می‌کردند.
 باید این حقیقت را نیز در نظر گرفت که عراق توسط جوامع جهانی کمک‌هایی در راستای تامین تجهیزات، تدارکات و بودجه دریافت می‌کرد. اگر جوامع جهانی و سازمان ملل دست به مجازات و یا اعمال تحریم‌هایی علیه این کشور می‌کردند احتمال زیاد جنگ خیلی زودتر به دلیل کمبود منابع و توانایی مبارزه از سوی عراق پایان می‌یافت.

از سال 1988 م خشونت‌ و عدم ثبات در سطح خاورمیانه و منطقه خلیج فارس گسترش یافت. تحلیل‌های امروزی این گسترش خشونت‌ها را به تفاوت‌های قومی، مذهبی و ناپایداری اقتصادی نسبت می‌دهند. با این حال، یکی از عواملی که شاید مورد توجه قرار نمی‌گیرد، عدم مداخله بین المللی در جنگ ایران و عراق از سال های 1980-1988 م است. 

این جنگ که به مدت هشت سال به طول انجامید سرانجام با بیانیه‌ای به پایان رسید که در آن هیچکدام از طرفین به اهدافشان دست نیافتند. در حالی که بعضی از کشورها با تامین تجهیزات، تدارکات و بودجه به هر دو طرف کمک می‌کردند اما هیچ کشوری تا قبل از 1988 م حاضر به پادرمیانی و اقدامی جدی برای پایان جنگ نشد. بی‌توجهی و عدم مداخله جوامع جهانی باعث گسترش خشونت و ناپایداری در منطقه شد.

منبع:
smallwarsjournal.com


انتهای پیام

ارسال خبر به دوستان

* گیرنده(ها):

آدرس ایمیل ها را با علامت کاما از هم جدا نمایید. (حداکثر 3 آدرس پست الکترونیکی گیرنده را وارد نمایید)
متن ارسال:

ارسال نظر

نام و نام خانوادگی:
آدرس سایت شما:
* آدرس پست الکترونیکی:
* متن:
* کد مقابل را وارد نمایید: