• شنبه ۲۴ شهریور ماه، ۱۳۹۷ - ۱۰:۳۲
  • دسته بندی : فرهنگی و هنری
  • کد خبر : 976-12987-5
  • خبرنگار : 15252
  • منبع خبر : ----

یک پژوهشگر ادبی:
آموزش شاهنامه در تربیت کودکان موثر است

یک مدرس ادبیات و پژوهشگر شاهنامه فردوسی گفت: آموزش شاهنامه در تربیت کودک موثراست؛ زیرا مفاهیم انتزاعی را تبدیل به مفاهیم عینی می‌کند و در نتیجه بسیاری از این مفاهیم برای کودک قابل فهم می‌شود.

محمدحسین باقریان قناد در گفت‌وگو با خبرنگار ایسنا- منطقه خراسان، در خصوص شاهنامه و ضرورت آموزش شاهنامه به کودکان اظهار کرد: موضوع شاهنامه حماسه است و حماسه در لغت به معنای نبرد است؛ اما این نبرد، یک  نبرد تن به تن یا نبرد با اسلحه میان دو انسان نیست بلکه در شاهنامه، به معنای نبرد اندیشه‌هاست.

وی با اشاره به اینکه حماسه، داستان نبرد بین نیکی و شر است گفت: هنگامی که ما شاهنامه می‌خوانیم حماسه را به صورت ساده‌تر یعنی بین انسان (نیروی نیکی) و دیو (نیروی شر) معنا می‌کنیم؛ همچنین در شاهنامه قهرمان داستان شخصی به عنوان پهلوان است که پهلوان به عنوان خرد، به جنگ نیروی دیو، یعنی اندیشه بد می‌رود.

این مدرس ادبیات و پژوهشگر شاهنامه فردوسی با تاکید براینکه دیوها در حقیقت اعمال و اندیشه‌های زشت و ناپسند جامعه هستند؛ تصریح کرد: پهلوان خردمند شخصی است که بتواند با دیوها بجنگد وخود را به جایگاه والای انسانی برساند.

باقریان افزود: به دلیل اینکه کودکان در سن یازده سالگی به مرحله تفکر انتزاعی می‌رسند بایستی بسیار عینی و در حد امکان، به صورت مادی، مباحث مربوط به شاهنامه را به آنان توضیح و آموزش دهیم تا تربیت آنان به درستی شکل بگیرد. 

وی در خصوص تاثیر اندیشه‌های بد بر رفتار و روان آدمی عنوان کرد: منشا ومنبع این‌گونه تاثیرات را باید در داستان‌های شاهنامه جست‌وجو کرد؛ زیرا موضوع برخی از داستان‌های شاهنامه روان‌شناختی است درصورتی که در ایران باستان، مسائل مربوط به روان‌شناسی در کتاب‌هایی نظیر ونداد و اوستا نیز وجود داشته که در آن‌ها از انواع پزشکی صحبت می‌شود؛ یکی از آن نمونه‌ها بَئَشَ زَن است که در فارسی به معنای روان‌درمانی است.

این مدرس ادبیات و پژوهشگر شاهنامه فردوسی در ادامه گفت: در نتیجه حکیم فردوسی، کلام شیوای خود را در قالب داستان‌های اسطوره‌ای که از پیش وجود داشته گنجانده؛ همچنین با صحنه آرایی‌های زیبا، شروع به خلق وبازآفرینی داستان‌هایی می‌کند که هم بزرگسال می‌تواند آن‌ها را دریابد و هم برای آموزش کودک موثر واقع می‌شود. 

باقریان خطرنشان کرد:عبارتی مانند: «برخی از اعمال زشت خود را زیبا نشان می‌دهند» برای کودک قابل باور نیست؛ بلکه مفاهیمی از جمله، دیو سفید وسیاه یا دیو زشت و زیبا که در شاهنامه وجود دارد برای کودک قابل فهم است؛ به عنوان مثال، دیوی که زشت است رستم آن را از بین می‌برد اما دیوی که سفید است به دلیل عینی بودن می‌تواند دام آفرین باشد و انسان را دچار سردرگمی کند.

وی افزود: بنابراین عینی بودن مفاهیم و تمثیلی بودن داستان‌ها راهگشای ماست تا بتوانیم مسایل تربیتی، روان‌شناختی و بسیاری ازمهارت‌های زندگی را به کودک آموزش دهیم. 


مدرس ادبیات و پژوهشگر شاهنامه فردوسی اظهار کرد:ما درخانه کودک و شهرداری مشهد ،تمام مفاهیم را با استفاده از شاهنامه فردوسی به همراه مهارت‌های شهروندی به کودکان آموزش می‌دهیم تا در آینده از آن آموزه‌ها و مفاهیم، در راستای نمایش خلاق استفاده کنند.

باقریان در خصوص ترویج شاهنامه‌خوانی میان کودکان و نوجوانان عنوان کرد: شاهنامه فردوسی سند هویت ملی ماست. ما برای آنکه فرزند خود را با فرهنگ کشور خود آشنا کنیم بایستی به سراغ شاهنامه برویم؛ بنابراین تربیت فرزندان ما براساس فرهنگ هویت ملی شکل می‌گیرد.

وی افزود:به عنوان مثال دو مادر به نام‌های فرانک(مادر ایرانی) و تهمینه (مادر تورانی) در شاهنامه معرفی شده‌اند که فرزندان آنان می‌خواهند نژاد پدر را از آنان جست‌وجو کنند؛ بنابراین هنگامی که فریدون از مادر، سراغ پدر را می‌گیرد مادر، به عنوان  نماد فرهنگ ایرانی او را به درستی راهنمایی می‌کند؛ در حالی که تهمینه به عنوان نماد فرهنگ بیگانه به جای درست راهنمایی کردن سهراب، وی را تهییج روانی می‌کند تا به جنگ برود.

مدرس ادبیات و پژوهشگر شاهنامه فردوسی گفت: بنابراین ما با استفاده شاهنامه می‌توانیم فرهنگ کشور خود را به کودکان منتقل کنیم حتی برای بومی‌سازی متن‌های خوب شرقی و غربی، استفاده از شاهنامه نیاز است.

باقریان تصریح کرد: مهم‌ترین موضوع پس ازمسئله فرهنگ و هویت، استفاده از شاهنامه برای تربیت کودک است؛ زیرا مفاهیم انتزاعی را تبدیل به مفاهیم عینی می‌کند و در نتیجه بسیاری از این مفاهیم برای کودک قابل فهم می‌شود.

وی در خصوص بهبود عملکرد و روند پیشرفت آموزش وپرورش، شهرداری و سایر نهادهای فرهنگی برای مهم شمردن بوستان و گلستان ابراز عقیده کرد: امروزه، شهرداری مشهد در حال پیش ‌رفتن به این سمت‌وسو است؛ اما در خصوص آموزش و پرورش بایستی بیشتر تامل کنیم؛ به عنوان مثال ما در شاهنامه داستانی تحت عنوان زال و سیمرغ داریم که این داستان را با همان ابیات شاهنامه و با عنوان متفاوتی به نام «زاغ و سیمرغ» در کتاب فارسی پنجم دبستان چاپ کرده‌اند. بنابراین انتظار نمی‌رود از کسانی که چنین نظارتی بر کتب درسی دارند از شاهنامه بیشتر استفاده کنند.

مدرس ادبیات و پژوهشگر شاهنامه فردوسی اضافه کرد: وزارتخانه‌ها و وزیران عالی رتبه بایستی در خصوص تالیف کتب درسی با استفاده از شاهنامه تجدید نظر کنند و بازبیبنی‌هایی را انجام دهند در حالی که بسیاری از معلمان، خواهان فراگیری و آموزش شاهنامه به کودکان و نوجوانان هستند. 

باقریان خاطرنشان کرد:همچنین معلمان در شهرمشهد می‌توانند کودکان را به نهادهایی از جمله، خانه کودک شاهنامه دعوت کنند تا از فضا و آموزش‌های مربوط به شاهنامه استفاده نمایند؛ بنابراین ما بایستی در حد امکان، معلمان را در ادامه این مسیر راهنمایی کنیم تا در این بازه زمانی، سیاست گذاران آموزش و پرورش، چنین نظارتی را بر ساختار تدریس شاهنامه به کودکان داشته باشند. 

وی گفت:یکی از پیشنهادات من این است که آموزش و پرورش،کتابی درسی، تحت عنوان فرهنگ ایرانی، براساس شاهنامه، در کنار بوستان ، گلستان و مثنوی معنوی تالیف کند تا با استفاده از این کتاب، به فرهنگ ایرانی و مهارت‌های اجتماعی در مدارس بپردازد.

این مدرس ادبیات و پژوهشگر شاهنامه فردوسی تصریح کرد: هم‌اکنون، من در حال تالیف کتابی تحت عنوان "راهنمای فراگیر آموزش شاهنامه به کودکان و نوجوان "هستم برای آن دسته از افرادی که می‌خواهند مربی شاهنامه شوند. مربیان می‌توانند با مطالعه این کتاب، از تجربیات من برای تدریس خود استفاده کنند.

باقریان اظهار کرد:جامعه ما به دلیل ناآشنا بودن با آثارغنی ادبی آسیب‌های فراوانی دیده‌است؛ زیرا با تاریخ و فرهنگ خود و با آنچه که برما گذشته آشنایی نداریم به همین علت دائم ملزم به تکرار قسمت‌های ناخوشایند تاریخ خود هستیم.

وی عنوان کرد:همچنین شاهنامه فقط متن نیست که به تمجید و ستایش فرهنگ ایرانی بپردازد؛ به همین دلیل ما تنها شاهد ضعف‌های فرهنگ ایرانی شاهنامه هستیم، به عنوان مثال یکی از نقطه ضعف‌های فرهنگی در شاهنامه مسئله پسر کشی است .

مدرس ادبیات و پژوهشگر شاهنامه فردوسی افزود: در طول تاریخ، ما همیشه شاهد این موضوع هستیم که پهلوان پدر، پهلوان پسر را از بین می‌برد. این پدر و پسر در حقیقت دو انسان نیستند که بگوییم در رستم و سهراب، پدر بدون دیدن چهره پسر می خواهد وی را از بین ببرد، بلکه پهلوان نماد نسل است که نسل پس از خود یعنی اندیشه‌ها، آمال و آرزوها و عقاید خود را نمی‌شناسد. 

باقریان گفت:بنابراین نسل سهراب، نسلی است که گذشته خود را نمی‌شناسد یعنی شاهنامه و تاریخ نمی‌خواند و تنها، ملزم به تکرار تاریخ است.

وی تصریح کرد: در سایر کشورها، حدود91 نمونه از رستم و سهراب وجود دارد که در اکثر نمونه‌های غربی ،مسئله پدرکشی مطرح است، یعنی اندیشه نو به جای اندیشه کهنه می‌نشیند؛ در حالی که در ایران اندیشه کهنه بر جای خود نشسته و اندیشه نو را در نطفه خفه می‌کند.

این مدرس ادبیات و پژوهشگر شاهنامه فردوسی در خصوص آشنایی بیشتر نسل آینده با این آثار و چگونگی تاثیراتی که می‌تواند بر رشد فرهنگی ما داشته باشد، گفت: برای آشنایی نسل آینده، ابتدا بایستی نسل گذشته با فرهنگ و اندیشه‌های این‌گونه آثار آشنا شود، سپس این مفاهیم را، به نسل جدید انتقال و آموزش دهد.


باقریان عنوان کرد: به نظرمی‌رسد شاهنامه در مقایسه با بوستان سعدی، ساده ترین متن ادبیات فارسی است زیرا زبان فردوسی به زبان امروز بسیار نزدیک است، البته تعدادی از کلمات در شاهنامه وجود دارد که دیگر کاربردی در زبان امروزی ندارد ؛اما اگرمعنای آن کلمات را به خاطر بسپاریم می‌توانیم شاهنامه را روان تر بخوانیم و مفهوم ابیات را به درستی متوجه شویم. 

وی اظهار کرد: من سال‌هاست که شاهنامه و هنر نقالی را به کودکان آموزش می‌دهم. در این حرفه به کودکان می‌آموزم که بر ترس خود غلبه کنند. امروزه، نقالی از شیوه‌های قدیمی خود فاصله گرفته و به روز شده است؛ بنابراین من در آموزش نقالی غیر از لحن پهلوانی، بیشتر بر روی حرکات و بازی‌ها سرمایه‌گذاری می‌کنم به گونه ای که به تئاتر خیابانی نزدیک شده است. همچنین کودکان در طی اولین جلسه می‌توانند چند بیتی از شاهنامه را نقالی کنند و در حدود سه الی چهار جلسه یک داستان از شاهنامه را فرا بگیرند.

این مدرس ادبیات و پژوهشگر شاهنامه فردوسی افزود: بزرگسالان نیز باید بتوانند در خصوص فراگیری شاهنامه، بر ترس خود غلبه کنند؛ به عنوان مثال، اگر خوانش نظم شاهنامه برای آنان دشواراست شاهنامه را به صورت نثر روان مطالعه کنند و هر زمان که داستان‌های شاهنامه برای آنان قابل فهم شد می‌توانند شاهنامه را به نسل بعدی آموزش دهند. به همین جهت نسل بعدی، با یادگیری فرهنگ خودی بزرگ می‌شود همچنین اگر نسل بعدی بداند که نباید مورد تهاجم فرهنگی قرار گیرد رستم‌وار زندگی می‌کند وانسانی آزاده بار می‌آید. 

باقریان در خصوص واقعیت داشتن داستان آرش در شاهنامه گفت: همان‌طورکه افراسیاب، حدود چهار هزار سال پیش، ازطریق مرزایران و توران، از رود جیحون عبور کرد و سرزمین ایران را اشغال کرد، آرش با جان‌فشانی خود مرز را به رود جیحون بازگرداند؛ در 38سال گذشته، صدام حسین از رود اروند عبور کرد و قسمت‌هایی از ایران را تصرف کرد و افرادی با جان‌فشانی، مرز را به رود اروند باز گرداندند.

وی افزود: بنابراین آرش یادآور نسلی است که با فرهنگ معنویت از جمله، فرهنگ از خودگذشتگی، وطن پرستی و میهن پرستی آشنا بود‌؛ در حالی که ما با نسلی روبه رو هستیم که این مفاهیم در آنان کمرنگ شده است.

این مدرس ادبیات و پژوهشگر شاهنامه فردوسی عنوان کرد: اگر شاهنامه را به افراد آموزش دهیم مفاهیم والای انسانی در آنان تحقق پیدا می‌کند و به جایگاهی می‌رسند که می‌توانند سعادت را برای نسل بعدی بشریت به وجود آورند .

باقریان تصریح کرد: از خانواده‌ها خواهشمندم که هم در این زمینه و هم در سایر زمینه‌ها به آموزش فرزند خود توجه کنند؛ زیرا ما در برابر کودکان خود مسئول هستیم و زمانی می‌توانیم بگویم وظیفه خود را به درستی انجام داده‌ایم که ابتدا بر مسئله تربیت کودکان سرمایه‌گذاری کنیم.

انتهای پیام

ارسال خبر به دوستان

* گیرنده(ها):

آدرس ایمیل ها را با علامت کاما از هم جدا نمایید. (حداکثر 3 آدرس پست الکترونیکی گیرنده را وارد نمایید)
متن ارسال:

ارسال نظر

نام و نام خانوادگی:
آدرس سایت شما:
* آدرس پست الکترونیکی:
* متن:
* کد مقابل را وارد نمایید: