• شنبه ۳ آذر ماه، ۱۳۹۷ - ۰۰:۱۷
  • دسته بندی : زیارت و گردشگری
  • کد خبر : 979-491-5
  • خبرنگار : 15259
  • منبع خبر : ----

در نخستین نشست از جلسات بازخوانی کتب حوزه خراسان‌شناسی مطرح شد؛

مشهدی‌ها شهر خود را نمی‌شناسند

نخستین نشست از سلسله نشست‌های بازخوانی منابع مکتوب حوزه خراسان‌شناسی به همت انجمن توسعه گردشگری خراسان رضوی و با همکاری معاونت فرهنگی شهرداری منطقه ۲ مشهد در خانه مطالعه جواهری برگزار شد.

به گزارش ایسنا- منطقه خراسان، در این نشست که به معرفی کتاب «شناسایی و معرفی اولین‌های شهر مشهد» اختصاص داشت، غلامرضا آذری خاکستر، نویسنده کتاب، رضا سلیمان‌نوری، خراسان‌پژوه و رئیس هیات مدیره انجمن توسعه گردشگری چهارباغ خراسان، رضا دانایی، معاون اجتماعی سازمان اجتماعی و فرهنگی شهرداری مشهد و سجاد رستمی، رئیس اداره اجتماعی و فرهنگی منطقه دو شهرداری مشهد به اظهار نظر پرداختند.

سجاد رستمی، رئیس اداره اجتماعی و فرهنگی منطقه دو شهرداری مشهد در این جلسه اظهار کرد: سعی می‌کنیم این جلسات را هر دو هفته یک‌بار با همراهی انجمن توسعه گردشگری چهارباغ در همین مکان برگزار کنیم تا بلکه خوراک فرهنگی خوبی برای مردم این منطقه و مشهد فراهم کنیم.

وی با اشاره به جمله‌ای از ویکتور هوگو به این مضمون که «برای نابود کردن فرهنگ نیازی نیست کتاب‌ها را آتش بزنیم؛ کافیست کاری انجام دهیم تا مردم آن‌ها را نخوانند»، افزود: تلاش می‌کنیم با برگزاری این نوع جلسات کمی فرهنگ کتابخوانی را رشد دهیم. البته با توجه به اینکه منطقه دو بزرگ‌ترین منطقه شهری مشهد بوده و ۵۱۳ هزار نفر جمعیت دارد کوچکترین تغییر در سرانه مطالعه آن در سطح شهر نمود دارد.

رضا دانایی، معاون اجتماعی سازمان اجتماعی و فرهنگی شهرداری مشهد نیز در این نشست  با اشاره به اینکه یکی از وظایف شهرداری ایجاد فضا و سدسازی برای مطالعه و کتاب‌خوانی مردم است، افزود: ساعت کتاب‌خوانی در کشورهای پیشرفته ۴۵ دقیقه و در کشور ایران تنها دو دقیقه است، من اعتقاد دارم که ما مطالعه زیادی داریم؛ حتی به اندازه کشورهای متمدن اما این مطالعه سودمند نیست. مطالعه سودمند، مطالعه‌ای است که باعث افزایش مهارت‌های زندگی، ارتقای فرهنگی و بهبود وضعیت زندگی شود. در کشور شاهد آن هستیم که در فضای مجازی کتاب‌ها و مطالب زیادی خوانده می‌شود؛ اما سؤال این‌جاست که چقدر از این مطالب سودمند هستند؟

وی ادامه داد: ظاهرا این مطالب برای جامعه ما سودمند و مفید نیست. اگر بخواهیم فضای کتاب و کتاب‌خوانی را گسترش دهیم، لازم است مردم و مسئولان ذی‌ربط وارد عمل ‌شوند، دستگاه‌های حکومتی در بهترین شکل ممکن تنها می‌توانند بستر را فراهم کنند. اما برای میل به کتاب‌خوانی نیازمند یک حرکت اجتماعی هستیم.

دانایی افزود:  قصد داریم تا کتابخانه‌های شهر را با کتاب‌های جدید مجهز کنیم؛ اما این توسعه زمانی معنا پیدا می‌کند که مردم از این طرح استقبال کنند. گروه‌های مردم‌نهاد در این راستا  وظیفه ترغیب مردم به کتاب‌خوانی را دارند.

وی همچنین تصریح کرد: در زمان حاضر تعداد فرزندان نسبت به گذشته کمتر شده، اما اولویت رسیدگی با آن‌ها و فراهم کردن امکانات برای فرزندان و در واقع میراثی که می‌توانید برای آن‌ها باقی بگذاریم، کتاب و کتابخوانی است. امیدوارم روزی برسد که سرانه مطالعه در کشور که به حدود یک ساعت و دو ساعت برسد. چرا که هم در دین ما و هم در فرهنگ ما توصیه به کتاب‌خوانی شده است.

رضا سلیمان نوری، خراسان‌پژوه نیز در ادامه این نشست گفت: اگر از تک‌تک افراد حاضر در جلسه پرسش شود که اهل کجا هستی؟ خواهند گفت: شهر مشهد. اما اگر درباره اولین مدرسه مشهد و یا درباره محل قبر استاد تقی شریعتی پرسش شود، از پاسخ عاجز خواهند بود؛ زیرا محققان و نویسندگان اثر مناسبی را برای مردم عرضه نکرده‌اند و یا اگر تولید شده است، به‌صورت مناسبی به‌دست مردم نرسیده و آن‌ها نیز اطلاعی از وجود چنین منابعی ندارند.

رئیس هیات مدیره انجمن توسعه گردشگری چهارباغ خراسان در ادامه افزود: ناگفته نماند که متاسفانه در نمایشگاه کتاب که جمعه در مشهد آغاز خواهد شد نیز کتاب جدیدی درباره فرهنگ و تاریخ شهر مشهد یا خراسان عرضه نمی‌شود.

سلیمان نوری تصریح کرد: برهمین اساس از شهرداری می‌خواهم که اولویت اهدای کتاب به کتابخانه‌ها و مردم را به کتاب‌های هویتی و بازگو کننده تاریخ و فرهنگ مشهد و خراسان اختصاص دهد تا مردم شهر و دیارشان را بهتر بشناسند.

وی در ادامه به بررسی کتاب «اولین‌های مشهد» پرداخت و گفت: این کتاب آخرین کتاب نوشته شده درباره شهر مشهد است که به بازار عرضه شده است. این کتاب در سال ۹۵ ارائه شده و با گذشت دو سال از ارائه این نوشته هنوز جایگزینی برای آن عرضه نشده است.

سلیمان نوری ادامه داد: کتاب «اولین‎‌های مشهد» در ۱۵ بخش به نگارش درآمده و چون اولین کتاب در این زمینه است، نمی‌توان با کتاب دیگری آن را مقایسه کرد، چرا که مانند هندوانه سربسته است.

وی افزود: نهادهای دولتی و عمومی آن‌طور که باید در زمینه شناساندن فرهنگ و تاریخ شهر مشهد به ساکنان آن خوب عمل نکرده‌اند و مردم مشهد، شهر خود را نمی‌شناسند.

غلامرضا آذری خاکستر، نویسنده کتاب اولین‌های مشهد نیز در این مراسم گفت: متأسفانه در شهر مشهد هر از گاهی با خبرهایی مانند «یک خانه تاریخی تخریب شد» مواجه هستیم؛ در حالی که مشهد، شهر تاریخی و با قدمت بالا است که از زمان ورود امام رضا(ع)، شروع به گسترش و بزرگ شدن کرده است. تخریب‌ها و ساخت‌وسازهایی که در شهر مشهد انجام می‌شود، هیچ سنخیتی با هویت شهر مشهد ندارد. در واقع برای مسئولان، بیشتر برندهای تجاری مدنظر است تا موضوع فرهنگ و هویت شهری.

وی افزود: من معتقد هستم که در ۵۰ سال نسل آینده نتواند تاریخ و هویت مشخصی داشته باشد. زیرا تمام محلات شش‌گانه شهر مشهد نظیر بالا‌خیابان، دیدگاه، نوغان، پایین خیابان و سایر محلات کاملا تغییر پیدا کرده است.

آذری خاکستر ادامه داد: اگر زمانی فردی به اطراف حرم برود، دیگر آثاری از گذشته و بافت قدیمی، از مغازه‌ها و کوچه‌ها مشاهده نمی‌کند. 

وی درباره دلایل نگارش این کتاب هم گفت: یکی از دلایلی که به این موضوع وارد شدم تاریخ پنهان مشهد بود. ما در مورد تاریخ سیاسی، حرم مطهر و آستان‌قدس منابع بیشتری داریم؛ اما درباره شهر مشهد کتب خوب و کاملی نداریم و همین کمبود منابع درباره تاریخ مشهد باعث شد تا به این سوژه بپردازم. در این کتاب به تاریخ مردم و کارهایی که انجام داده‌اند، اشاره شده است.

آذری خاکستر گفت: از سال ۸۹ این مجموعه به تأیید مرکز پژوهش‌های شورای اسلامی ‌شهر مشهد رسید و دو سال نگارش کتاب طول کشید و ۱۰ سال گردآوری آن زمان برد.

وی افزود: این کتاب در ۱۵ بخش تدوین شده است. جمع‌آوری منابع یکی از مشکلات ما در گردآوری کتاب بود. اطلاعات کتاب بیشتر از طریق روزنامه‌های قدیمی، اسناد، مدارک، مصاحبه و تاریخ شفاهی انجام شده است. هدف من بیشتر برجسته کردن بحث فرهنگ بود مانند مدارس و نخستین مدارسی که در مشهد راه‌اندازی شد. یکی از دغدغه‌های من در این کتاب بحث زنان بوده است. این‌که اولین مدرسه دختران و زنان در شهر کی بوده و چه مشکلاتی داشته‌اند. بنابراین به سراغ مدارس دخترانه رفته و مطالبی را تدوین کردم، زیرا در زمان گذشته زمینه مشارکت بانوان در اجتماع محدود و کم بوده است.

وی ادامه داد: یکی دیگر از مباحث این کتاب مقوله روزنامه‌خوانی مردم بوده است و اینکه مردم از چه زمانی به خواندن روزنامه روی آورده‌اند؟ بنده معتقد هستم که در سابق مردم بیشتر روزنامه مطالعه می‌کردند و در حال حاضر بیشتر وقت مردم را حضور در شبکه‎‌های اجتماعی پر می‌کند. یکی از بخش‌های کتاب دانشگاه است و اشاره به اولین افرادی شده است که از دانشگاه فارغ‌التحصیل شده‌اند و همچنین صنعت چاپ و اولین کسانی که در این رشته به فعالیت پرداخته‌اند. از دیگر مباحث این کتاب، عکاسی، تئاتر و سینما و اینکه اولین عکاسی‌ها از شهر مشهد در چه سالی انجام شده است را شامل می‌شود.

این نویسنده همچنین بیان کرد: وقتی برای اولین بار صنعت برق وارد شهر می‌شود و این شهر از این صنعت بهره‌مند می‌شود، مردم برای تماشای آن می‌روند. در فصل ششم به رادیو پرداخته شده است و اینکه رادیو لشکر به چه شکل در شهر مشهد شروع به فعالیت می‌کند. در فصل هفتم کتاب به پزشکان اشاره شده و منظور پزشکی نوین است که شامل اولین بیمارستان‌ها و اولین پزشکان شهر مشهد است. یکی دیگر از مباحث کتاب، حضور کشور‌های خارجی در مشهد است که روی این موضوع وقت زیادی گذاشته شد.

وی همچنین گفت: در شهر مشهد اغلب کنسولگری‌های خارجی حضور داشته‌اند. در بعضی مواقع، این کشورها اقدام به تأسیس بیمارستان کرده و احساس می‌کنم آن‌ها در این پوشش، اطلاعات مردم را به کشور خودشان ارجاع می‌دادند. روسیه، انگلیس و آمریکا در مشهد دارای بیمارستان بوده‌اند. یکی از فصل‌های کتاب درباره ورزش است و اولین مسئولان و باشگاه‌هایی که در شهر مشهد به‌وجود آمده است. در رشته‌های ورزشی چه کسانی اولین مدال‌ها را برای شهر مشهد کسب کردند. یکی از فصل‌های کتاب درباره خود شهرداری است و اینکه اولین ایستگاه آتش‌نشانی از چه زمانی در مشهد ایجاد شد و یا چه مشکلاتی داشتند و رئیس آتش‌نشانی چه کسی بوده است.

آذری خاکستر در ادامه اظهار کرد: همچنین نخستین تاکسی‌هایی که وارد مشهد می‌شوند و یا اتوبوسرانی و همچنین اولین حمام‌هایی که در منزل و آپارتمان‌ها شکل گرفت. آب لوله‌کشی، راه‌آهن، فرودگاه و امکانات شهری دیگر موارد ذکر شده در این کتاب است. یکی از بخش‌های کتاب مربوط به صنعت است که در شهر مشهد شاهد پیشرفت چشمگیری در این رشته بوده‌ایم. نخریسی، چرم و نوشابه از دیگر موضوعات کتاب به شمار می‌رود. یکی از فصل‌های کتاب، راجع به حرم است. همچنین فصل چهاردهم کتاب به انقلاب اسلامی ‌ایران اختصاص دارد و حرکت مبارزاتی مردم را شرح می‌دهد. من در این کتاب از قیام مسجد گوهرشاد به‌عنوان اولین قیام علی رضاخان یاد کرده‌ام که در نوع خود بی‌نظیر بوده است که انعکاس چندانی در رسانه‌ها و مطبوعات نداشت؛ اما افرادی که در آن‌جا حاضر بودند بعدها خاطرات خود را چاپ کردند.

وی همچنین گفت: در فصل پانزدهم به مجموعه‌ای از اولین‌ها اشاره شده است و نکته جالب اولین کسی است که سینما را وارد ایران می‌کند که یا مشهدی است و یا متولد مشهد است. آقای سجادی، اولین گوینده رادیو سراسری است که مشهدی بوده، اولین فضانورد ایرانی خانم انوشه انصاری، متولد مشهد است. حدود ۱۷۰ مورد از اولین‌ها در این کتاب گردآوری شده است. برخی از اطلاعات کتاب از طریق گفتگو جمع شده است و بعضی دیگر از طریق کتاب و مجلات و یا روزنامه‌ها به‌دست آمده است. برای آشنایی با هویت شهر مشهد پیشنهاد می‌کنم تا کتاب‌های استاد سیدی و آقای نجف‌زاده را مطالعه کنید تا بتوانید با تاریخ مشهد بیشتر آشنا شوید.

سلیمان‌نوری هم در ادامه این نشست گفت: در این کتاب، همه موضوعات به‌ نوعی به بعد از مشروطه مربوط می‌شود و تنها فصل مربوط به حرم است که از نظر زمانی تفاوت با بقیه فصول دارد.

وی با اشاره به اینکه در زمان شاه طهماسب صفوی با ایجاد حصار و برج و باروی صفوی، اولین پایه‌های شهر امروزین مشهد بر جای گذاشته شد، عنوان کرد: هرچند این کتاب کار ارزنده‌ای است، اما امیدوارم در چاپ‌های بعد از دوران شاه طهماسبی به بعد مشهد مد نظر قرار گیرد، نه دوران معاصر.

وی افزود: با توجه به اینکه شهر مشهد پایگاه کشتی با چوخه است که می‌توانست در بخش ورزش به کشتی جوخه نیز اشاره کرد یا در بحث درمانگاه‌ها و خیریه‌ها می‌توان موضوعات و مصادیقی را پیدا کرد. همچنین در این کتاب، جای خالی اولین بازیگر و یا کارگردان در مشهد خالی است. در بخش احزاب نیز کمبود در کتاب حس می‌شود. چرا که پس از مشروطه غیر از شهرهای تهران و تبریز در مشهد احزاب نقش پررنگی داشته‌اند. در مشهد کنسولگری‌های زیادی را دارا بوده‌ایم که هرکدام داستان‌های خود را داشته است.

رئیس هیات مدیره انجمن توسعه گردشگری چهارباغ در ادامه تصریح کرد: با توجه به مهاجرپذیر بودن مشهد از کشورهای مختلف، انسان‌ها و نژادهای متفاوتی در این شهر بوده‌اند. مثلا ما هندی‌الاصل‌های زیادی در مشهد داریم. همچنین افغانی‌الاصل و عثمانی‌الاصل‌های زیادی در مشهد زندگی می‌کنند که می‌توانست درباره آن‌ها در کتاب بحث شود. همچنین باید گفت که سفارت‌های کشورهای مختلف در مشهد دفاتر فرهنگی نیز داشته‌اند. مثلا سفارت شوروی نشریه مستقل چاپ می‌کرده است. امیدوارم با چاپ جلد بعدی و تکمیل آن بتوانیم مرجع و منبع خوبی برای شهر داشته باشیم.

در پایان این مراسم از کتابداران برگزیده و منتخب منطقه دو شهرداری مشهد تقدیر به عمل آمد و جوایز و لوح تقدیر به آن‌ها اهدا شد.

انتهای پیام

ارسال خبر به دوستان

* گیرنده(ها):

آدرس ایمیل ها را با علامت کاما از هم جدا نمایید. (حداکثر 3 آدرس پست الکترونیکی گیرنده را وارد نمایید)
متن ارسال:

ارسال نظر

نام و نام خانوادگی:
آدرس سایت شما:
* آدرس پست الکترونیکی:
* متن:
* کد مقابل را وارد نمایید: