• دوشنبه ۱۳ خرداد ماه، ۱۳۹۸ - ۱۰:۱۵
  • دسته بندی : فرهنگی و هنری
  • کد خبر : 983-4787-5
  • خبرنگار : 15259
  • منبع خبر : ----

/اخلاق در قرآن/

نگاهی به آیه 11 سوره مجادله

آداب مجالس و احترام به پیش‌کسوتان هنگام شرکت در مجالس از جمله موضوعاتی است که قرآن کریم در آیه 11 سوره مجادله به آن پرداخته است و می‌تواند به عنوان یک نکته و دستور اخلاقی مد نظر قرار گیرد. در این آیه می‌خوانیم: «یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِذا قِیلَ لَکُمْ تَفَسَّحُوا فِی الْمَجالِسِ فَافْسَحُوا یَفْسَحِ اللّهُ لَکُمْ وَ إِذا قِیلَ انْشُزُوا فَانْشُزُوا یَرْفَعِ اللّهُ الَّذِینَ آمَنُوا مِنْکُمْ وَ الَّذِینَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجاتٍ وَ اللّهُ بِما تَعْمَلُونَ خَبِیرٌ»

به گزارش ایسنا- منطقه خراسان؛ در آیه 11 سوره مجادله که درباره ادب حضور در مجالس است، این‌گونه می‌خوانیم: «ای کسانی که ایمان آورده اید! هرگاه به شما گفته شود در مجالس(برای دیگران) جا باز کنید، پس جا باز کنید تا خدا نیز برای شما گشایش دهد و هرگاه گفته شود برخیزید، برخیزید. (بزرگی، به نشستن در جای خاص نیست، بلکه) خدا از میان شما کسانی را که ایمان آورده و کسانی را که صاحب علم و دانش‌اند، به درجاتی رفعت و بزرگی می‌دهد و خداوند به آنچه انجام می‌دهید به خوبی آگاه است».

در تفسیر نمونه از این آیه آمده است: «تفسحوا» از ماده «فسح» به معنى مكان وسيع است. بنابراين «تفسح» به معنى توسعه دادن بوده و اين يكى از آداب مجلس است كه وقتى تازه واردى داخـل مـى‌شـود، حـاضـران جمع و جـورتـر بنشینند و براى او جا باز كنند، مبادا سرگردان و احـيـانـا خـسـتـه و شرمنده شود، ايـن موضوع يكى از وسـایل تحكيم پيوندهاى محبت و دوسـتـى اسـت. قابل توجه است كه قرآن مجيد كه به منزله قانون اساسى مسلمين است، حتى بسيارى از جزئيات مسائل اخلاقى و زندگى دست جمعى مسلمانان را ناگفته نـگـذارده و در لابـلاى دسـتـورات مـهـم و بـنـيـادى بـه اين جزئيات نيز اشاره مى‌كند، تا مـسـلمـانـان تصور نکنند تنها پايبند بودن به اصول كلى براى آن‌ها كافى است.

در ادامه آمده است که جمله «يفسح الله لكم» (خداوند بـه شما وسعت مى‌بخشد) را جمعى از مفسران به توسعه مجالس بهشتى تفسير كرده‌اند و اين پاداشى است كه خداوند براى افرادى كه در اين جهان اين آداب را رعايت كنند مى‌دهد؛ ولى از آن‌جا كه آيه مطلق است و قيد و شرطى در آن نيست، مفهوم گسترده‌اى دارد و هر گونه وسعت بخشيدن الهى را، چه در بهشت و چه در دنيا و در روح و فكر، در عمر و زندگى، در مـال و روزى شـامـل مى‌شـود و از فضل خدا تعجب نيست كه در برابر يك چنين كار كوچكى چنان پـاداش عـظیمـى قـرار دهـد كـه پـاداش بـه قـدر كرم او است، نه به قدر اعمال ما.

در تفسیر نمونه همچنین می‌خوانیم از آن‌جا كـه گاهى مجلس آن‌چنان مملو است كه بدون برخاستن بعضى، جا براى ديگران پـيـدا نمى‌شود و يـا اگر جایى پيدا مى‌شود، مناسب حال آن‌ها نيست، در ادامه آيه مى‌افزايد: هنگامى كه به شما گفته شود برخيزيد، برخيزيد (و اذا قيل انشزوا فانشزوا). نه تعلل جویيد و نه به هنگامى كه برمى‌خيزيد، ناراحت شويد، چرا كه گاه تازه واردها از شما بـراى نـشـستن سزاوارترند، به خاطر خستگى مفرط، يا كهولت سن و يا احترام خـاصى كـه دارنـد و يا جهات ديگر. اين‌جاست كه بايد حاضران ايثار كنند و اين ادب اسـلامـى را رعايت نمايند، همان‌گونه كـه در شـان نـزول آمده پيامبر(ص) به جمعى از كسانى كه نزديك او نشسته بودند، دستور داد جـاى خود را به جمعى از تازه واردان كه از مجاهدان بدر بودند و از نظر علم و فضيلت بر ديگران برترى داشتند بدهند.

همچنین ذکر شده که بعضى از مـفسران با توجه به اين كه «انشزوا» (برخيزيد) در اين‌جا نيز مطلق است، آن را بـه مـعـنـى گـسـتـرده‌ترى تفسيـر كـرده‌انـد كـه هم شامل برخـاستن از مجلس می‌شود و هم قيام براى جهاد و نماز و كارهاى خير ديگر، ولى با توجه به جمله قبل كه قيد «فى المجالس» دارد، ظاهر اين است كه اين جمله نيز مقيد به همان قيد است كه از تكرار آن به سبب وجود قرينه پرهيز شده است.

سپس بـه بيان پـاداش انجام اين دسـتور الهى پرداخته و  مى‌افزايد: «اگر چنين كنيد خداوند كسانى را از شما كه ايمان آورده‌انـد و بهره از علم دارند درجات عظيمى مى‌بخشد»: «يرفع الله الذين آمنوا منكم و الذين اوتوا العلم درجات». اشاره به اين كه اطاعت اين دستورات دليل بر ايمان و علم و آگاهى است و نيز اشاره به اين كه اگر پيغمبر اكرم(ص) به بعضى دستور داد از جا برخيزند و به تازه واردان جـا دهـند، براى يك هدف مقدس الهى و احترام به پيشگامان در ايمان و علم بوده است . تعبير بـه «درجات» (به صورت نكره و با صيغه جمع ) اشاره به درجات عظيم و والایى است كه خداوند به اين‌گونه افرادى كه علم و ايمان را توامان دارا هستند مى‌دهد، در حقيقت كسانى كه به تازه واردان در كنار خود جا دهند، درجه‌اى دارند و آن‌ها كه ايثار كنند و جاى خود را به آن‌ها بسپارند و از علم و معرفت بهره داشته باشند، درجات بيشتر دارند.

در ادامه تفسیر نمونه ذکر شده از آن‌جـا كـه گـروهـى ايـن آداب را بـا طـيـب خـاطـر و از صـمـيـم دل انجام مى‌دهند و گروه ديگرى با كراهت و ناخشنودى و يا براى ريا و تظاهر، در پايان آيه مى‌افزايد: «خداوند به آنچه انجام مى‌دهيد آگاه است» (و الله بما تعملون خبير).

در تفسیر نور نیز در خصوص این آیه ذکر شده که جا دادن و احترام به تازه واردان، یک ارزش است «فَافْسَحُوا ... فَانْشُزُوا» و جا دادن به دیگران در هر مجلسی که باشد لازم است «فِی الْمَجالِسِ». همچنین عمل به دستورات خداوند، زمینه برای دریافت پاداش‌های بیشتر است«فَافْسَحُوا یَفْسَحِ اللّهُ لَکُمْ». از سوی دیگر گشایش در کار دیگران، سبب گشایش خداوند در امور است «فَافْسَحُوا یَفْسَحِ اللّهُ لَکُمْ» و همچنین پاداش الهی با عمل متناسب است؛ گشایش، گشایش می‌آورد. ضمنا رعایت آداب اجتماعی، حتّی در نشست و برخاست، مورد سفارش اسلام است «فَافْسَحُوا ... فَانْشُزُوا». به علاوه گاهی لازم است به احترام ورود بزرگان و دانشمندان به اهل مجلس گفته شود که برخیزید «انْشُزُوا فَانْشُزُوا».

انتهای پیام

ارسال خبر به دوستان

* گیرنده(ها):

آدرس ایمیل ها را با علامت کاما از هم جدا نمایید. (حداکثر 3 آدرس پست الکترونیکی گیرنده را وارد نمایید)
متن ارسال:

ارسال نظر

نام و نام خانوادگی:
آدرس سایت شما:
* آدرس پست الکترونیکی:
* متن:
* کد مقابل را وارد نمایید: